CÁT LÁI MỘT CHIỀU MƯA

Chúng tôi quen nhau trên Facebook. Không phải những câu chuyện phiếm thường ngày, càng không phải những lời xã giao qua lại cho vui. Chúng tôi gặp nhau ở một điểm chung: hướng về liệt sĩ, gia đình chính sách, những người có công với đất nước và cả những mảnh đời cơ nhỡ, bất hạnh cần được sẻ chia.

      Đại tá, nhà báo Trần Thế Tuyển gặp Đại đức Thích Thanh Toàn

Mạng xã hội, nghĩ cho cùng, cũng có cái duyên của nó. Người ở gần chưa chắc đã hiểu nhau. Người cách nhau hàng chục cây số, chưa một lần ngồi với nhau bên chén trà nóng, lại có thể tìm thấy sự đồng điệu từ những điều tưởng như rất xa.

Chúng tôi hẹn nhau đã lâu. Rồi một ngày, tôi quyết định vượt hàng chục cây số đến Cát Lái thăm Đại đức Thích Thanh Toàn.

Chiều ấy, trời mưa.

Tôi đi hết đại lộ mang tên Trung tướng Đồng Văn Cống, vị tướng, người thủ trưởng mà tôi từng có thời gian gắn bó trong cuộc đời quân ngũ. Con đường dài hun hút, những dòng xe nối nhau trong màn mưa. Cái tên Đồng Văn Cống gợi trong tôi bao nhiêu ký ức về một thế hệ tướng lĩnh trưởng thành từ chiến tranh, những người đã đi qua lửa đạn, dành cả cuộc đời cho đất nước.

Tôi chợt nghĩ, có những con đường không chỉ đưa người ta đến một địa chỉ. Chúng còn dẫn ta trở về với những miền ký ức của chính mình.

Đại đức đã đón tôi từ lâu.

Sau những lời chào hỏi thân tình, ông đưa tôi vào thăm phòng trưng bày hiện vật cách mạng. Tôi đã đôi lần gặp Đại đức trong những sự kiện kỷ niệm Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Thế Thiện, người chính ủy lừng danh. Nhưng hôm nay, trong không gian nhỏ bé giữa Cát Lái, tôi mới có dịp nhìn kỹ hơn những gì ông đang lặng lẽ làm.

Một bộ sưu tập phong phú, đa dạng, được sắp xếp cẩn thận. Quân hàm, quân phục, huân chương, phù hiệu và nhiều kỷ vật gắn với đời sống quân ngũ của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ. Mỗi hiện vật có một vị trí riêng, nhưng dường như tất cả đều cùng kể một câu chuyện: câu chuyện về những con người đã sống, chiến đấu, cống hiến và để lại dấu ấn trong lịch sử dân tộc.

Theo những thông tin báo chí tôi tìm hiểu thêm, Đại đức Thích Thanh Toàn sinh năm 1990 quê Cần Thơ – vùng đất giàu truyền thống văn hoá và cách mạng. Ông có nền tảng gia đình gắn bó với cách mạng và quân đội. Từ năm 2023, ông bắt đầu sưu tầm kỷ vật quân đội; đến năm 2026, bộ sưu tập đã có hơn 500 hiện vật, được giới thiệu trong không gian trưng bày mang tên “Lửa thiêng Đồng Khởi” tại Cát Lái, TP.HCM. Những thông tin này cũng cho biết ông tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động về nguồn và chăm lo người có hoàn cảnh khó khăn.

Tôi chưa có điều kiện kiểm chứng đầy đủ từng chặng đường đời của Đại đức trước khi xuất gia. Trong câu chuyện hôm ấy, qua những điều ông chia sẻ, tôi hiểu rằng phía sau chiếc áo tu hành là một tuổi trẻ từng có những lựa chọn, những trải nghiệm và khát vọng riêng. Đặc biệt, quãng đời gần mười năm làm chiến sĩ, như ông kể, hẳn đã để lại những dấu ấn không dễ phai mờ.

Có lẽ vì thế mà ông đến với những kỷ vật người lính bằng một tình cảm đặc biệt.

Đó không đơn thuần là thú sưu tầm. Cũng không phải sự ham thích những món đồ quý hiếm để làm giàu cho một bộ sưu tập cá nhân. Điều tôi cảm nhận được là lòng tri ân. Ông muốn giữ lại những dấu tích của một thời, muốn những hiện vật tưởng đã lùi xa theo năm tháng tiếp tục kể chuyện với người hôm nay, nhất là với lớp trẻ chưa từng trải qua chiến tranh.

Một số hình ảnh tại cuộc gặp.

Bên ly trà nóng, được pha theo cách thưởng trà chậm rãi, câu chuyện giữa chúng tôi cứ nối dài.

Tôi thích những cuộc gặp như thế. Không cần nói những điều lớn lao. Cứ từ một kỷ vật, một cái tên, một câu chuyện về người lính mà lần tìm về quá khứ. Rồi từ quá khứ, nghĩ đến hiện tại và trách nhiệm của người đang sống.

Tôi nhìn những hiện vật và tự hỏi: Điều gì khiến một người trẻ dành nhiều thời gian, công sức để đi tìm, gìn giữ những thứ mà với người khác có thể chỉ là những món đồ cũ?

Có lẽ, trước hết, đó là một tâm nguyện.

Thứ nhất, sự cống hiến bắt đầu từ tâm nguyện.

Không phải ai cũng có điều kiện làm những việc lớn. Nhưng ai cũng có thể chọn cho mình một cách sống có ích. Với người lính năm xưa, đó có thể là cầm súng bảo vệ Tổ quốc. Với người làm báo, làm văn, đó là cầm bút ghi lại những gì đáng nhớ, đáng suy ngẫm. Với người tu hành, đó có thể là chăm lo cho người nghèo, giúp đỡ người bất hạnh, gìn giữ những giá trị tốt đẹp của dân tộc.

Tâm nguyện chỉ thật sự có ý nghĩa khi được chuyển thành hành động bền bỉ.

Nhìn căn phòng trưng bày, tôi hiểu rằng để có được hàng trăm hiện vật ấy không thể chỉ bằng một vài ngày say mê. Đằng sau mỗi món đồ là công sức tìm kiếm, những cuộc gặp gỡ, những lần đi lại, những lời gửi gắm của người trao tặng. Đằng sau đó còn là niềm tin. Người ta trao một kỷ vật không chỉ để gửi đi một món đồ, mà còn gửi lại một phần đời mình.

Thứ hai, cống hiến có nhiều cách, miễn là hướng về con người và đất nước.

Tôi từng là người lính, rồi làm báo, làm công tác quản lý và giảng dạy. Mỗi chặng đường có một công việc khác nhau, nhưng điều còn lại sau cùng vẫn là trách nhiệm với cộng đồng, với những người đã hy sinh và với thế hệ mai sau.

Tôi không nghĩ mọi sự cống hiến đều phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Có khi chỉ là một bữa cơm cho người khó khăn, một chuyến đi thăm gia đình liệt sĩ, một lời hỏi han người bệnh, hay việc kiên nhẫn lau chùi, bảo quản một chiếc quân hàm đã cũ.

Những việc ấy, nếu làm bằng sự chân thành và lâu dài, đều có giá trị.

Căn phòng trưng bày của Đại đức không rộng, nhưng tôi nghĩ giá trị của nó không nằm ở diện tích. Điều đáng quý là từ không gian ấy, những câu chuyện của người đi trước có cơ hội đến với người đi sau. Một hiện vật có thể im lặng, nhưng người biết lắng nghe sẽ nghe được tiếng nói của lịch sử.

Thứ ba, đạo và đời không nhất thiết là hai con đường tách biệt.

Tôi không phải người nghiên cứu Phật học để bàn sâu về giáo lý. Nhưng qua cuộc gặp gỡ này, tôi hiểu thêm một điều giản dị: đi theo cửa Phật không có nghĩa là quay lưng với cuộc đời.

Con người càng tu dưỡng tâm mình càng cần biết thương người, trọng nghĩa, sống có trách nhiệm. Tinh thần từ bi, nếu chỉ dừng lại trong lời nói, sẽ chưa thể đến được với những phận đời cần giúp đỡ. Lòng từ bi đi vào hành động mới có thể làm vơi bớt nỗi đau.

Ở Đại đức Thích Thanh Toàn, tôi nhìn thấy một cách kết nối đạo với đời thông qua việc gìn giữ kỷ vật cách mạng, tri ân những người có công và tham gia các hoạt động cộng đồng.

Tôi nghĩ đến những nhà sư từng cởi áo cà sa, khoác chiến bào trong những năm đất nước có chiến tranh. Mỗi thời có một cách cống hiến khác nhau. Hôm nay, trong hòa bình, gìn giữ ký ức lịch sử, chăm lo người yếu thế, giáo dục lòng yêu nước cho thế hệ trẻ cũng là những việc làm thiết thực.

Thứ tư, tri ân người có công với đất nước không chỉ là nhớ về quá khứ, mà còn là trách nhiệm của hiện tại.

Tôi đã dành nhiều năm gắn bó với công việc đền ơn đáp nghĩa, hỗ trợ gia đình liệt sĩ và thương binh. Càng đi nhiều, gặp nhiều, tôi càng thấm thía rằng phía sau hai chữ “hy sinh” là biết bao số phận, biết bao gia đình đã chịu những mất mát không gì bù đắp nổi.

Một tấm huân chương, một bộ quân phục, một cặp quân hàm có thể mang ý nghĩa khác nhau với mỗi người. Nhưng khi được đặt trong dòng chảy lịch sử, chúng đều nhắc ta nhớ rằng cuộc sống bình yên hôm nay không tự nhiên mà có.

Bởi vậy, tôi quý những người dành tâm sức gìn giữ các kỷ vật ấy. Không phải vì những món đồ cũ tự thân có thể làm nên lịch sử, mà vì chúng giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn, có hình hài, có câu chuyện, có những con người cụ thể.

Một em học sinh đứng trước bộ quân phục có thể bắt đầu tự hỏi về người từng mặc nó. Một người trẻ nhìn thấy chiếc quân hàm có thể muốn biết chủ nhân của nó đã trải qua những gì. Từ sự tò mò ban đầu, tình yêu lịch sử có thể nảy nở. Từ tình yêu lịch sử, lòng biết ơn và ý thức trách nhiệm có thể được bồi đắp.

Đó là giá trị lâu dài của một bộ sưu tập được làm bằng tâm huyết. Chiều đã muộn. Mưa vẫn chưa dứt.

Rời Cát Lái, tôi đi qua những con đường dẫn về phía cầu Phú Mỹ, qua những nhịp cầu và tuyến đường cao tốc bắc qua sông Sài Gòn. Những công trình hiện đại nối những bờ xa, rút ngắn những khoảng cách. Tôi chợt nghĩ, giữa người với người cũng có những cây cầu như thế. Có cây cầu được xây bằng bê tông, sắt thép. Có cây cầu được dựng lên từ lòng tin, sự đồng cảm và một tấm lòng hướng về những điều tử tế.

Chiều Cát Lái, con đường xa bỗng ngắn lại.

Ngày mai, tại Công viên Lê Thị Riêng, sẽ diễn ra một cuộc truy điệu lớn. Nghĩ đến những người đã khuất, nghĩ đến những gia đình còn mang trong lòng nỗi đau mất mát, tôi thấy lòng mình trĩu xuống. Mưa ngoài trời mỗi lúc một dày. Những giọt nước rơi trên kính xe, nhòe đi những ánh đèn phía trước.

Tôi tự hỏi: Mưa hay nước mắt của người đang sống?

Có lẽ là cả hai. Mưa của đất trời rồi sẽ tạnh. Nhưng nước mắt của những người còn mang nặng nghĩa tình với đồng đội, với người đã hy sinh, có khi còn rơi mãi trong lòng. Và cũng chính từ những giọt nước mắt ấy, chúng ta hiểu vì sao cần gìn giữ ký ức, vì sao phải sống tử tế, vì sao lòng tri ân không thể chỉ nằm trong những ngày kỷ niệm.

Cát Lái một chiều mưa.

Tôi đến thăm một vị tu sĩ, nhưng khi trở về, điều đọng lại trong tôi không chỉ là hình ảnh một căn phòng đầy kỷ vật. Đó còn là suy ngẫm về một cách cống hiến, về mối quan hệ giữa đạo và đời, về bổn phận của người đang sống đối với những người đã hy sinh cho đất nước. Mỗi người có một con đường. Điều quan trọng không hẳn là con đường ấy dài hay ngắn, mà là ta đã đi qua nó bằng tâm thế nào, đã làm được gì cho người khác và để lại điều gì có ích cho mai sau.

Mưa vẫn rơi trên Cát Lái.

Tôi mang theo câu hỏi ấy trên đường về.

Cát Lái, ngày 13-10-2026

 Đại tá, nhà báo Trần Thế Tuyển

Nguyên Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh