TÔI VỚI ĐÀI

Có những người bạn đi cùng ta suốt một đời. Tình bạn ấy không cần nhiều lời, không cần thường xuyên gặp gỡ, nhưng chỉ cần ngồi lại bên nhau, nhấp một chén rượu, bao nhiêu năm tháng bỗng ùa về. Với tôi, Đài là một người bạn như thế.

Đại tá nhà báo Trần Thế Tuyển

Chúng tôi quen nhau từ thời học cấp ba. Tôi học lớp 8C, Đài học lớp 8H, ở khu sơ tán Phương Đức, Hải Hậu. Thuở ấy, chiến tranh còn đè nặng lên mỗi mái nhà, chuyện học hành cũng chẳng được yên ổn như bao thế hệ học trò hôm nay. Chúng tôi cùng lớn lên trong những năm tháng đất nước gian lao, mang theo trong lòng những ước mơ còn chưa kịp gọi thành tên.

Tháng 4 năm 1970, chúng tôi cùng nhập ngũ, cùng vào D582, vượt Trường Sơn, thuộc Đoàn 2255, vào chiến trường miền Nam. Từ những cậu học trò quê lúa, chúng tôi trở thành người lính. Con đường ra trận đã đưa hai thằng bạn học đến gần nhau hơn, trong những tháng ngày mà sự sống và cái chết đôi khi chỉ cách nhau một gang tay.

Về E174, Đài ở C9, tôi ở C11, D6. Mỗi người một vị trí, một nhiệm vụ, nhưng vẫn chung một chiến hào, chung một nỗi lo cho đồng đội, chung một khát vọng chiến thắng để được trở về.

Năm 1972, cả hai cùng làm công tác “ quản lý đại đội” Công việc ấy chẳng có gì lãng mạn. Lo cho bộ đội từng bữa ăn, từng cân gạo, từng miếng thịt giữa chiến trường đã là cả một sự xoay xở. Có lẽ bởi vậy mà tôi vẫn nhớ mãi chuyện hai thằng cùng dẫn hai con heo về mổ thịt ăn Tết.

Giữa những ngày bom đạn, có được một bữa cơm Tết tươm tất cho anh em là niềm vui lớn. Con heo ngày ấy chắc chẳng có gì đáng kể nếu nhìn từ cuộc sống hôm nay. Nhưng với chúng tôi, đó là công sức, là tình đồng đội, là chút hơi ấm quê nhà giữa chiến trường. Những chuyện bình thường như thế, sau này nghĩ lại, mới thấy quý biết bao.

Rồi chiến tranh không cho chúng tôi được bình yên lâu.

Đài kể lại, tôi nhớ trận ấy

đánh Cà Vàng, Sóc Nóc. Đơn vị hy sinh gần hết. Giữa khói lửa, tiếng súng và sự im lặng đáng sợ sau trận đánh, tôi mò tìm từng căn hầm, gọi đồng đội. Tôi gọi Đài, như gọi một người thân ruột thịt:

“Đài ơi! Còn sống không? Mày đang ở đâu?”

Câu gọi ấy đến bây giờ vẫn còn nguyên trong ký ức tôi.

Người lính khi ấy chẳng có thời gian để khóc. Còn sống thì tìm nhau, còn thở thì dìu nhau, còn có thể đứng lên thì tiếp tục chiến đấu. Chỉ đến khi đã đi qua chiến tranh, người ta mới hiểu hết nỗi đau của những lần tìm đồng đội giữa những căn hầm đổ nát. Có những người mình gọi mãi mà không bao giờ nghe tiếng trả lời.

May mắn thay, tôi và Đài còn sống để trở về. Chúng tôi mang theo những vết thương, những mất mát và cả những ký ức không dễ gì kể hết bằng lời.

Sau chiến tranh, Đài làm công tác tài vụ, tôi làm tuyên huấn. Mỗi người một công việc, tiếp tục cuộc sống của người lính trong thời bình. Nhưng tình bạn từ những năm tháng chiến trường vẫn nguyên vẹn.

Tôi còn nhớ những lần về phép, tôi nhận quà Đài gửi cho Lan, vợ của Đài – cô giáo dạy hoá cấp ba Hải Hậu. Một món quà nhỏ, một lời nhắn gửi, vậy thôi, nhưng trong hoàn cảnh ấy, những điều bình dị lại chứa đựng biết bao tình cảm. Từ chiến trường trở về, mang theo món quà của bạn gửi người thương, tôi hiểu rằng phía sau những người lính là những mái nhà, những người phụ nữ chờ đợi và những ước mơ về một ngày đoàn tụ.

Thời gian trôi đi. Mỗi người một ngả, mỗi người một cuộc đời. Tôi tiếp tục con đường binh nghiệp, làm báo, trải qua nhiều cương vị, rồi có ngày được giao trọng trách Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng.

Ngày ấy, Đan, con trai Đài và Lan, là một trong những người đầu tiên leo lên tầng ba toà nhà 432 Nguyễn Thị Minh Khai chúc mừng, động viên tôi.

Tôi vui vì sự quan tâm ấy. Nhưng hơn cả niềm vui được chúc mừng, tôi cảm nhận được sợi dây tình cảm giữa những người bạn chiến đấu năm xưa vẫn tiếp tục nối dài qua thế hệ con cái. Chúng tôi đã đi qua chiến tranh, cùng xây dựng cuộc sống, nuôi dạy con nên người. Những đứa trẻ ngày nào giờ đã trưởng thành, biết chia sẻ niềm vui, nỗi lo với cha mẹ và bạn bè của cha mẹ.

Đời người, nghĩ cho cùng, có những thành công được ghi bằng chức vụ, danh hiệu; nhưng cũng có những điều chẳng thể đo đếm bằng bất cứ thước đo nào. Với tôi, tình bạn của Đài là một trong những điều như thế.

Bây giờ, chúng tôi đều đã U80. Đài mắt kém. Lan tai cũng kém. Tôi thì chậm chạp hơn xưa. Những bước chân không còn nhanh, đôi mắt không còn tinh, câu chuyện đôi khi phải nhắc lại vài lần. Vậy mà khi gặp nhau, chúng tôi vẫn có thể ngồi bên nhau, uống rượu, nhắc chuyện cũ. Lạ thay, rượu chẳng làm chúng tôi say. Hay đúng hơn, chúng tôi đã say từ những năm tháng tuổi trẻ, say tình đồng đội, say những kỷ niệm một đời không thể quên.

Chúng tôi kể chuyện ngày đi học, chuyện vượt Trường Sơn, chuyện những năm tháng ở E174, chuyện con heo Tết năm 1972, chuyện những trận đánh và những người đã nằm lại. Có chuyện nhớ rõ, có chuyện nhớ quên. Nhưng những gì thuộc về tình bạn thì vẫn còn đó.

Ở tuổi này, gặp nhau được đã là quý. Còn ngồi bên nhau, còn nhận ra nhau, còn gọi được tên nhau, còn có thể nâng chén rượu mà cười, ấy đã là hạnh phúc.

Tôi vẫn nghĩ, đời người lính có hai lần trở về. Một lần trở về từ chiến trường, khi tiếng súng đã im. Một lần trở về trong ký ức, khi tuổi già khiến ta muốn tìm lại những gương mặt thân quen, những con đường đã đi qua, những người đồng đội từng chia nhau từng nắm cơm, từng ngụm nước.

Với tôi, Đài chính là một phần của cả hai lần trở về ấy.

Cuộc gặp hôm nay

Cuộc gặp hôm nay của chúng tôi còn có một người đáng được nhắc đến: anh Phạm Tất Thắng, nguyên Bí thư Huyện ủy Hải Hậu. Anh là cái duyên, là nguyên cớ để những người bạn già chúng tôi có dịp gặp lại nhau.

Xin cảm ơn anh Thắng. Cảm ơn một cuộc gặp tưởng bình thường mà hóa ra thật quý giá. Bởi ở tuổi này, người ta không còn mong những cuộc vui ồn ào. Điều đáng quý nhất là được gặp lại người thân quen, được ngồi bên nhau, được biết rằng sau bao nhiêu giông gió, những người bạn của mình vẫn còn đây.

Tôi với Đài – hai thằng học trò cấp ba Hải Hậu, hai người lính từng vượt Trường Sơn, hai người đồng đội đã đi qua những trận đánh khốc liệt – giờ tóc bạc, chân chậm, mắt mờ.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người nằm lại không thể trở về. Còn chúng tôi, may mắn được sống đến hôm nay, xin giữ lấy tình bạn như giữ một phần ký ức của đồng đội, của tuổi trẻ, của quê hương và đất nước.

Mai này, có thể chúng tôi không còn đủ sức ngồi lâu bên nhau. Nhưng tôi tin, chỉ cần nhắc đến cái tên đồng đội vào sống ra chết như Lưu Cập Đài, trong tôi vẫn hiện lên cậu học trò lớp 8H năm nào, người bạn cùng nhập ngũ tháng 4 năm 1970, cùng vượt Trường Sơn, cùng lo cho bộ đội ăn Tết, cùng đi qua những năm tháng mà sự sống quý hơn tất cả.

Và đâu đó trong ký ức, tôi vẫn nghe tiếng mình giữa những căn hầm sau trận đánh:

“Đài ơi! Còn sống không? Đang ở đâu?”

May quá, Đài vẫn còn đây.

Để chúng tôi còn được gặp nhau, uống với nhau chén rượu tuổi già, và biết rằng có những tình bạn đi qua chiến tranh mà không bao giờ cũ.

Tôi với Đài. Chỉ bốn chữ thôi, mà chứa cả một đời người.

 Đêm 18 -10 – 2026

Đại tá, nhà báo TRẦN THẾ TUYỂN

Nguyên Trưởng đại diện Báo Quân đội nhân dân tại phía Nam; nguyên Bí thư Đảng ủy Khối cơ sở Bộ Văn hóa – Thông tin; nguyên Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng.